Hoy puedo ver todo lo bueno
Que hay aquí
Y admirar las tradiciones
que hacen grande a mi país
Como uruguayo quiero ser parte de ti
Recorrer todas tus playas
Tus costumbres, tu perfil
Tomarme un mate, bizcochear
Chistarle al guarda
Ir al bar por unos trucos
Y soñar con ser campeón
Hoy puedo amar, puedo cantar, puedo reír
Respirar tu primavera
Hasta que que llegue el jazmín
Con tortas fritas cantaré bajo la lluvia
Porque ya lo dice el dicho
Siempre que llovió, paró
Gracias a vos hermosa tierra
Lo murga ensaya hoy para salir
Y en el zaguán besar la novia
Que un día dará hijos al país
Hoy puedo amar, puedo cantar, puedo reír
Respirar tu primavera
Hasta que que llegue el jazmín
Con tortas fritas cantaré bajo la lluvia
Porque ya lo dice el dicho
Siempre que llovió, paró
Gracias a vos hermosa tierra
Lo murga ensaya hoy para salir
Y en el zaguán besar la novia
Que un día dará hijos al país
Y el tamboril ira con sus candombes
Llenando de poesía mi país
Lo murga ensaya hoy para salir
Gracias a vos en mi país
Lo murga ensaya hoy para salir
Gracias a vos en mi país
Lo murga ensaya hoy para salir
Gramatyka
- voseo i tutueo
Vos to druga, obok tu, forma drugiej osoby liczby pojedynczej. Jest szeroko stosowana w wielu krajach Ameryki Łacińskiej i centralnej (Argentyna, Urugwaj, Kostaryka, Ekwador, Gwatemala, Honduras, Nikaragua, Paragwaj), ale tylko w Argentynie i w Urugwaju dopuszczona jest do użycia zarówno w języku pisanym jak i w mediach.
Forma “vos” istniała w starohiszpańskim, np. „vos habláis” ale o ile w europejskiej wersji ewoluowała do „vosotros habláis”, na kontynencie amerykańskim dała ostatecznie "vos hablás”
Rioplateńska odmina czasownika ser, być brzmi:
Yo soy, tu eres, vos sos, el/ella es,
nosotros somos, vosotros sois, ellos son
Odmiana tener, mieć
Yo tengo, tu tienes, vos tenés, el/ella tiene,
nosotros tenemos, vosotros tenéis, ellos tienen
Urugwajska Konstytucja nie wypowiada się na temat kwestii językowej, hiszpański został językiem urzędowym automatycznie, jest językiem ojczystym ponad 93% ludności. Obok hiszpańskiego współistnieją: Portuñol (mieszanka hiszpańskiego i portugalskiego), włoski i kilka amerykańskich idiomów, w tym charrua i chana, które są bliskie wyginięcia.
Hiszpański Ameryki Łacińskiej różni się nieco od swojego europejskiego przodka, pierwszego dnia w hotelu zamurowało mnie, kiedy recepcjonista zapytał „y vos, tenes ya la llave? co brzmiało mniej więcej („i wos, tenes śa la śawe”). Odwróciłam się, ale on najwyraźniej mówił do mnie, a przecież właśnie go poinformowałam, że mówię po hiszpańsku! Nogi się pode mną ugięły. Słyszałam o tym, że hiszpański „rioplatense” różni się od iberyjskiego, ale żeby aż tak?! Recepcjonista spróbował jeszcze raz, tym razem po angielsku: „Do you have your room key?” „Si, la tengo”, uparłam się, że dam radę po hiszpańsku.
Potem okazało się, że nie jest tak źle, wystarczy zapamiętać kilka zasad.
Oto kilka cech rioplatense, czyli hiszpańskiego używanego w Argentynie i Urugwaju:
Wymowa
- sheísmo i zheísmo,
Te dwa fenomeny dotyczą wymowy spółgłosek „ll i „y” [ʎ]
Urugwajczycy wymawiają je na dwa sposoby:
- sheísmo to wymawianie ich bezdźwięcznie jako [‘ʃ] (coś między polskim „ś” i „sz”)
- zheísmo to wymawianie ich dźwięcznie jako [‘ʒ] (coś między polskim „ź” i „ż”)
np. w hiszpańskim europejskim la llave (klucz) to ['ʎaβe] (wym. jakby „’ljawe”), a
w rioplatense [‘ʒaβe] (wym. źawe) lub [‘ʃaβe] (wym. śawe).
- seseo
wymowa spółgłoski „c” przed „e” lub „i” oraz spółgłoski „z” jak zwykłe [s] a nie jak typowo hiszpańskie [θ](„s” z końcem językiem między zębami)
w związku z tym, nie ma różnicy w wymowie np. cierra i sierra (wym. sierra)
- “s” wymawiane jak [x]
Spółgłoska “s” przed „c” wymawiana jest jako [x] czyli polskie „h”
Mosca [moxka] (wym. mohka)
Disco [dixko] (wym.dihko)
Pescado [ pexkaðo] (wym. pehkado)
Na stronie www.es-xchange.com zamieszczono tekst w języku hiszpańskim i pliki mp3 z wersjami tego samego tekstu odczytywanymi przez lektorów różnych hispanojęzycznych krajów.
„El cazador de libros se sentía feliz al encontrar en una casa señorial de Zaragoza una colección de cien publicaciones científicas insólitas.
—Yo no veo ningún caballo —le dije a ella al llegar a la llanura lluviosa. Yo sé que viajar instruye mucho pero ayer en la calle de Nueva York, con el billete en el bolsillo, nunca me lo habría imaginado así.
Todos los tesoros oscuros de las islas estaban en la sala de subastas. En el primer lote había dos cisnes negros, unos sigilosos gatos de dimensiones gigantescas y tres muñecos enmascarados.
El boxeador extraño se exasperó al tomar el examen exigente en Extremadura. Se consideraba un excelente experto, pero a su parecer fueron muy ortodoxos y exudaron una exquisita inflexibilidad.
Veintinueve vacas hambrientas vuelven a comer hierba, mientras las abejas zumban por todas partes. Bebiendo un vaso de vino y sentado en un banco cercano, el hombre descubre la clave. Desde ahora sabe qué hacer en verano y en invierno también.”
Polecam także posłuchać bardzo tu popularnej piosenki Ruben Rada "Mi Pais" śledząc jej tekst (poniżej)
Hasło tej edukacyjnej reklamy
Si no te ven, no existís
(Jeśli Cię nie widzą, nie istniejesz)
w europejskiej wersji hiszpańskiego brzmiałaby Si no te ven no existes
- czasy
Czasy złożone zastępowane są czasami prostymi
(np. w miejsce Preterito Perfecto, używa się Preterito Indefinido)
Hiszpańskie przydługie coś dziś robiłeś „que has hecho hoy”, w Urugwaju brzmi: „que hiciste hoy”
Hiszpan żeby powiedzieć zjadłem użyje: „yo he comido”, a Urugwajczyk „yo comí”
Słownictwo
Dla Polaków swojsko będzie tu brzmiało wszechobecne „ta”, czasami „ta bien” czyli OK, skrót od „esta bien”.
Charakterystyczne dla urugwajskiego języka słownictwo można znaleźć na stronie www.asihablamos.com, w menu po lewej stronie „Ver palabras de:”, należy wybrać „Uruguay” i ‘Filtrar”
En Uruguay cuando tenemos que hablar en serio, decimos "vamos a tomar un café ", cuando queremos hablar de nada, decimos "vamos a tomar una".
Si pedimos algo decimos "no te animás", o "no me pasás", "no me arrimás" y a veces alguien nos dice "no", pero después siempre se ríe.
Los uruguayos hablamos de fútbol, de política, medicina, y de la vida de la langosta, porque acá sabemos de todo, y cuando no, inventamos.
Seguro que vos también alguna vez hablaste capicúa, hablaste.
"Gusta tuyo" es algo que se dice al oído, "Al fondo que hay lugar", "marche un canadiense", "está lavado", "que no ni no"... cuando uno escucha esto, está en Uruguay.
Si queremos que alguien de afuera no entienda, hapablapamopos geperinpigoposopo.
Acá siempre hay un amigo que dice: "voy para ahí".
Es nuestra forma de hablar, y la de la mayoría de los uruguayos...